> ## Content Index > Fetch the complete content index at: https://www.coenm.nl/llms.txt > Use this file to discover other available public pages before exploring further. # Moeite doen - URL: https://www.coenm.nl/moeite-doen/ - Published: 2026-09-05T20:40:23.000Z - Updated: 2026-09-05T20:40:23.000Z - Author: Coen Meerbeek Er is een woord voor het idee dat ineens alles wat je hoort en ziet en leest over hetzelfde gaat maar mij overkwam het me dit weekend. Op vrijdag luisterde ik naar Zo Simpel Is Het Niet. Een economie podcast van de NRC over de cijfers en krachten die ons leven beinvloeden. [Waarom gaan de Nederlandse leerprestaties zo hard achteruit? (herhaling)We zijn genomineerd voor de PrinsjesPodcastPrijs! Dinsdagavond 1 september worden wij geïnterviewd in Den Haag, en daar kun jij bij zijn. Check de link voor kaarten.Sinds een jaar of tien nemen de…![](https://static.ghost.org/v5.0.0/images/link-icon.svg)Pocket CastsPocket Casts![](https://storage.ghost.io/c/f9/bd/f9bd37ca-2eaa-4c3f-9701-3d96fb5eb576/content/images/thumbnail/72161e00-4e7b-013d-e874-02cacb2c6223-8852cae8-bff7-49e8-8afc-f6de095d15e1.webp)](https://pca.st/81g375e0?ref=coenm.nl) De podcast ging over waarom de leerpresetaties zo hard achteruitgaan in Nederland. Een van de bevindingen is dat we het de leerlingen te makkelijk maken en dat er niet genoeg weerstand is. Toen las ik vandaag een prachtig essay in de Volkskrant van Jonasz Dekkers, schrijver, columnist en filosoof genaamd ["Technologie is gemaakt om het leven makkelijker te maken. Waarom we daar zo ongemakkelijk van?"](https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/technologie-is-bedoeld-om-het-leven-makkelijker-te-maken-waarom-worden-we-daar-zo-ongemakkelijk-van~b614f704/?ref=coenm.nl) Ga dat sowieso helemaal lezen als dat kan maar ik wil er toch een aantal quotes uithalen. Het eerste stuk over ongemak is, in ieder geval voor mij, al langer een gegeven. > *"Technologie, in welke vorm ook, neemt ongemak weg en zorgt ervoor dat wij minder weerstand ervaren in onze interactie met de wereld, andere mensen en onszelf.* > *Het is vermoeiend, maar of het nu autorijden is of koken, schrijven, iets repareren of een taal leren, wanneer je ergens moeite voor doet, ontwikkel je het vermogen tot aandacht, doe je kennis op en leer je vaardigheden. De weerstand die we ervaren wanneer iets moeite kost dwingt ons om op te letten, om het steeds weer opnieuw te proberen en ons gedrag aan te passen.* > *We leren iets beheersen, waardoor we een soort genot ervaren dat belangrijk is voor de ontwikkeling van identiteit en eigenheid, van autonomie: het besef dat we zelf iets tot stand kunnen brengen.* > *Dat is uiteindelijk de waarde van ongemak en weerstand. We bouwen er kennis mee op en daarmee zelfvertrouwen. We definiëren ons karakter, we creëren een uniek mens, dat zich op een eigen manier verhoudt tot de wereld, met een eigen stijl."* Weerstand en ongemak maken wie we zijn. Unieke mensen ipv gemiddeldes van kunstmatige intelligentie (Ai). Zelfvertrouwen of trots zijn op het resultaat is ook iets wat verwaterd. Jonasz schrijft: > In haar boek *Trots* (2023) beschrijft de Vlaamse filosoof Martha Claeys trots onder meer als de zelfwaardering die ontstaat wanneer we iets bijzonders hebben gepresteerd. Bijvangst van deze vorm van trots is dat het ‘positieve’ kennis over jezelf oplevert: ik ben iemand die dit kan, die dit heeft geleerd, die heeft volgehouden. > Zonder eigen inspanning is de voldoening oppervlakkig, maar trots onmogelijk. Het resultaat zegt immers heel weinig over wie we zijn en waartoe we in staat zijn. Dit perspectief had ik nog niet zo scherp. Ik kan wel trots zijn op wat ik bereik, en ik weet ook dat ergens goed in worden [tijd kost](https://www.coenm.nl/geen-shortcuts-vlieguren-maken/), maar de link met technologie en het weghalen van ongemak had ik nog niet gelegd. Ik gebruik Ai ook en ik zie de meerwaarde in de manier waarop ik het gebruik maar het is zo makkelijk om dat uit het oog te verliezen en blind alles door Ai te laten doen. Dan denk je dat je productiever bent maar je leert er niets van. Bewust Ai gebruiken om je te laten leren vereist wilskracht en laten we dat nu net niet hebben en ook is de technologie ook nog eens zo ontworpen dat het nog moeilijker wordt. Nu wil ik nog even naar een nog belangrijker punt wat Jonasz maakt over technologie, het weghalen van ongemak en onze democratie. > Dat, het weghalen van handelen door technologie, is uiteindelijk funest voor de maatschappij, want het handelen, zo schrijft Hannah Arendt in haar boek *De menselijke conditie* uit 1958, is de hoogste vorm van menselijke activiteit. Met handelen bedoelt ze niet simpelweg dat we iets doen, maar dat we ons tussen andere mensen in begeven, dat we met hen spreken, over hen en de wereld oordelen, dat we initiatief nemen, iets nieuws beginnen en op elkaar reageren. > De uitkomst van het handelen ligt nooit vast, er komt veel weerstand bij kijken. In het handelen maken we onszelf kenbaar, maar leren we ook omgaan met anderen die ons niet begrijpen of die ons tegenspreken. In die onvoorspelbaarheid ontstaat volgens Arendt vrijheid en politieke *agency*. **We kunnen er, het handelen, de wereld mee veranderen**. > Met de dominante rol van moderne technologie in de samenleving **verliezen we de vrijheid** om ergens moeite voor te doen > Het technologisch streven om alle weerstand uit te bannen is dus politiek geladen, omdat het een voorwaarde is voor het handelen, voor vrijheid. Ik probeer hier dan ook geen ludditisch verhaal te houden over dat The Flintstones het beter zouden hebben dan wij. Het is eerder dat wij, met de steeds dominanter wordende rol van moderne technologie in de samenleving, langzaam de vrijheid verliezen om moeite te kúnnen doen, zelfs al zouden we het willen. Dit is een link die ik helemaal niet gelegd had. Door het ongemak weg te halen, halen we het handelen als samenleving weg en daarmee ook onze vrijheid en democratie, overgenomen door technologie. Door gemiddelden bestuurd door big tech. En ik lees nog dit essay maar na de podcast van het NRC maak ik me ernstig zorgen of mijn kinderen dit later nog kunnen. Na de podcast en dit essay wil ik me veel bewuster zijn van: 1. De impact van goed onderwijs voor mijn kinderen en mijn eigen rol daar in 2. De impact van Ai op mijn vermogen om te leren 3. De impact van Ai op mijn verantwoordelijkheid om in mijn werk maar ook als burger waakzaam te zijn voor de menselijke maat Ik moet hier nog even goed op herkauwen want het is best alarmerend dus hoe maak je het klein zodat je ook echt overgaat tot actie?